Mostrando postagens com marcador Xanana. Mostrar todas as postagens
Mostrando postagens com marcador Xanana. Mostrar todas as postagens

sábado, 31 de janeiro de 2015

Timor-Leste/Fretilin não vai bloquear entrada dos seus membros no próximo Governo

31 janeiro 2015, Lusa (Portugal)

Díli (Lusa) -- O secretário-geral da Fretilin, Mari Alkatiri, disse hoje que o partido não vai bloquear a entrada de militantes seus no próximo Governo de Timor-Leste, "pelo interesse do Estado e do povo".

"Isso já ficou claro, na última conferência nacional, que nós não vamos bloquear porque o interesse do Estado e do povo está acima de tudo", afirmou à Lusa depois de uma reunião de cerca de duas horas e meia da Comissão Política Nacional do partido.

"Não foi uma reunião para

quinta-feira, 29 de maio de 2014

Timor-Leste/FRETILIN 40 anos: diskursu husi Lú-Olo, Xanana no Alkatiri

Published on May 21, 2014, Facebook


Selebrasaun tinan 40 FRETILIN nian. Diskursu husi Camarada Prezidente Francisco Guterres "Lú-Olo", Xanana Gusmão no Camarada Sekretáriu-Jeral Mari Alkatiri.

Diskursu
08:05 - Francisco Guterres "Lú-Olo"
38:35 - Xanana Gusmão
52:30 - Mari Alkatiri


  

quarta-feira, 21 de maio de 2014

CPLP, Timor-Leste/SG da Fretilin quer partido concentrado em tirar timorenses da miséria


21 de Maio de 2014, Lusa (Portugal)


Díli (Lusa) -- O secretário-geral da Frente Revolucionária do Timor-Leste Independente (Fretilin), Mari Alkatiri, disse hoje, nas comemorações do 40º aniversário daquela formação política, que quer o partido concentrado em tirar o povo timorense da "miséria e do obscurantismo".


"Naturalmente que há toda uma trajetória do passado que nos dá dignidade mas fundamentalmente o mais importante agora é olhar para a frente e ver o que fazer para tirar este povo da pobreza e do obscurantismo e isso só se faz investindo na educação, saúde, desenvolvimento e economia", afirmou à agência Lusa Mari Alkatiri.

quarta-feira, 13 de julho de 2011

Timor-Leste/BANCADA FRETILIN REJEITA PROSESU ATU TAU KARIMBU DEIT BA SR XANANA NIA PLANU ESTRATEGIKU DESENVOVLIMENTU



12 July 2011/Fretilin Media http://fretilinmedia.blogspot.com


BANCADA FRETILIN REJEITA PROSESU ATU TAU KARIMBU DEIT BA SR XANANA NIA PLANU ESTRATEGIKU DESENVOVLIMENTU; PARLAMENTU NASIONAL NUDAR POVO NIA REPRESENTANTE TENKE ANALISA PLANU

DEKLARASAUN HUSI CHEFE BANCADA FRETILIN
DEPUTADO ANICETO GUTERRES


DISKUSSAUN PLANU ESTRATEGIKU DESENVOLVIMENTU NASIONAL


11 Julhu 2011

Iha tinan 2007 bainhira ita hotu halibur iha uma fukun ida nee ita foin rona katak governu de facto ida nee sei halo actualizasaun ba Planu Desenvolvimentu Nasional neebe halo konsulta publika nasional naruk iha tinan 2001-2002 neebe rona ema liu ruhun tolunulu resin. Besik tinan haat liu ona mak ita foin hare dokumentu ida ho naran Planu Estrategiku Desenvolvimentu Nasional iha semana liu ba.

Molok deputados sira hetan dokumentu nee, ita hotu bele asesu deit esbosu ida, neebe hakerek ho lian Ingles.

Dokumentu nee lori tinan haat, custa osan liu dollar Amerikanu jutah tolu virgula tolu neebe usa selu konsultante privadu husi Indonesia, maibe deputados sira hetan versaun final semana ida deit atu bele halo revisaun.

La iha ema ida neebe duvida katak ita nudar povo no nasaun presiza duni planu desenvolvimentu. Bancada FRETILIN mak kuaze semanan semanan iha nee fo hanoin ba maluk sira katak ita presiza ukun ho planu, ho programa, laos ho inventa deit ka mehi deit hanesan halo tiha iha tinna haat neebe governasaun de facto ida nee halau tiha ona.

Depois de selu dollar jutah ba jutah no tinan haat ba assesores no consultantes oioin, dudu lalais mai parlamentu nasional ba deputado sira neebe assesoria no konsultaria la iha atu hare lalais, aprova lalais, tamba tenke lori lalais ba Encontro Parseirus Desenvolvimentu neebe sei realisa iha semana nee nia laran.

Povo mos seidauk hatene lolos, tamba kampanha politika neebe halo iha sub-distritu hirak nakonu ho controlles kona ba se mak bele partisipa hodi bele husu perguntas no halo kritikas ba porgrama neebe Maun Bot ba apresenta ba sira. Hahu iha Baucau no Lospalos husik ema hotu atu bele husu tuir sira nia hakarak……maibe too ba distritu seluk tuir mai, sira neebe tau naran uluk deit no hakerek pergunta neebe atu husu mak bele. Nee mak konsulta publika ka.

Planu nee temik atu halau desenvolvimentu too tinan 2030. Entaun tamba sa mak la fo oportunidade ba sosiedade sivil atu halo estudu no komentariu ho diak? La halo konsulta ho partidus opozisaun de facto?

Bancada FRETILIN hakarak fo hanoin ba deputado sira hotu ita nia knaar tuir artigu 92 Constituisaun nian. Its nia knaar nudar deputados mak atu representa Timor oan hotu, no ita nia knaar atu fiskaliza governu ninia governasaun no ezekuasaun orsamentu. Laos atu halo deit tuir Maun Bot se se deit nia hakarak ka atu hare deit ba saida mak atu benefisia ita individualmente no pessoalmente.

Bancada FRETILIN hanoin katak doucmentu ida neebe importante tebes atu buka dalan neebe diak atu halau desenvolvimentu equitavel, ho justu, ba ita nia povo tomak, liliu sira neebe kiak liu no neebe fulan ba fulan sai kiak liu. Dokumentu ida hanesan ida nee merese duni, obriga duni ita nudar povo nia representante hodi tun ba base koalia ho povo rasik saida mak sira konkorda ka la konkorda kona ba dokumentu ida neebe foin haruka mai ita. Maibe bancada FRETILIN lakoi no sei la husik parlamentu ida nee sai karimbu ba Primeiru Ministru de facto ida nee nia mehi.

Tamba nee mak bancada FRETILIN ezigi katak PEDN baixa ba Kommissaun parlamentu nian hodi ida idak halo sira nia analisis no hatoo sira nia hanoin iha relatoriu kona ba impkatu iha sector idaidak.

Bancada FRETILIN iha certeza tomak katak dokumentu nee ita tenke hare hanesan resultadu servisu ema nian, labele iha tendensia tau hare hanesan Biblia Sagrada, maske balun iha duni tendensia atu konsidera nunee duni. Dokumentu nee iha falhansu barak neebe bancada FRETILIn no ema seluk identifika tiha ona. Lolos komissaun sira mak tur hare no halo rekomendasaun.

Se deputado seluk harakak sira bele aprova, no bancada FRETILIn pelo menus sei ba divulga saida mak la los, se la partisipa iha votasaun ida neebe precepitada liu ba resolsuasaun ka saida tan, no tuir mai mak sei divulga ba se mak hakarak vota lalais saida mak sira halo neebe la los, Depois imi mak hatan ba povo kona ba tamba sa mak aporva sem halo estudu didiak nudar sira nia representativu.

Maibe bancada FRETILIN hakarak temik buat balun hodi halo ita hotu hanoin tamba sa mak ita labele tau karimbu lalais deit.

Primeiru iha hanoin balun neebe planu nee basea ba, neebe la los. Ida deit mak ida nee. Planu nee baseadu todan liu ba industria mina rai no gas. Saida mak sei akontese se ita la hetan gas ka mina rai bot hanesan Bayu-Undan ka Greater Sunrise? Saida mak akontese se buat ruma akontese ba Greater Sunrise? Nee hatudu tendensia atu depende deit ba osan neebe seidauk tama.

Maibe dadus macro-economiku neebe iha relatoriu la los ona, ultrapassado ona no iha tendensia atu habosok ita kona ba inflasaun no ita nia ekonomia nia dependensia ba osan husi mina rai no gas.

Segundu mak nee. Planu saida mak la konsidera oinsa atu harii kampu servisu foun liliu ba jovem sira? Iha tinan 2023 ita bele iha joven 30,000 neebe atu sai husi eskola no buka servisu. Planu nee la iha porgrama concreto atu harii kampu servisu ba sira tamba investimentu neebe atu halo ba infraestruturas sei la harii kampu servisu barak. Ida nee ita hare tiha ona husi programa oleo pesado neebe halau too agora muda fali ba oleo seluk no rede eletrifikasaun. Ita hare ema husi liur mak mai servisu barak liu. Situasaun nee oinsa mak atu muda se la iha program concreto?

Bancada FRETILIN mos hare katak ita nia ema iha foho la iha fatin iha planu ida nee, liliu iha Ainaro no Aileu no Manatuto foho. Interior hanesan la iha fatin atu partisipa iha desnevolvimentu ida nee.

Bancada FRETILIN sei hatudu momos tamba sa mak planu ida nee nega povo foho, maibe laos ohin.

Lolos planu ida iha ema, povo iha nia klaran, laos iha nia sorin dok husi prosesu, dok husi partisipasaun iha desizaun, em vex de sai deit ema se se deit nia alat atu muda tun sae. Nee mak klaru liu, katak planu ida nee koalia barak kona ba povo maibe la tau povo iha prosesu nee nia klaran, hadok nia fali. Se bele mos halo alianasaun no marginalisa siar husi prosesu desenvolvimentu, liliu bainhira ita koalia kona ba agrikultura.

Iha ona evidensia barak iha mundu katak rain sira neebe iha mina rai no gas, diak liu sira porgrama atu sai husi industria ida nee. Maibe planu ida nee hatudu momos katak it abele sai fali vitima ba industria ida nee. La iha programa desenvolvimentu ekonomiku neebe kredivel iha planu ida nee, liliu ba industria seluk nebee it abele benefisia bainhira ita tama iha ASEAN. Visaun ba desenvolvimentu ekonomiku klot liu no la hatudu dalan atu ita bele sai husi dependensia husi mina rai no gas. Saida mak sei akontese iha tinan 20-30 bainhira gas ka mina rai la iha ona? Saida mak akontese se folin mina rai no gas monu makas tebes?

Ikus liu, planu ida nee temik kois deit kona ba tusan neebe governu iha planu hatama ita hotu iha laran. Planu ka programa atu selu ba osan barak neebe gasta nee atu halo nusa? Nee mos loron ruma ita sei bele diskuti ho ita nia povo klean no detalhadu liu tan.

Ita rona iha media buat barak kona ba planu ida nee hatudu se nia mehi. Balun dehan ida nee hatudu Sr PM de facto nia mehi, maibe balun dehan hatudu povo nia mehi. Maibe bancada FRETILIN seguru katak ida nee hatudu ema husi liur nia mehi tamba planu ida nee sei loke dalan atu ema husi liur mai lalais ho liman lais foti lalais povo nia osan; hanesan senhora ministra finansas de facto rasik hatete ba uma fukun ida nee, iha dollar ida neebe governu gasta, tujupulu sent mak ba liur tamba ita importa besik buat hotu husi liur. Problema ho PEDN nee estrategiku maibe estrategiku ba se? FRETILIN la fiar estrategiku ba povo nia desenvolvimentu.

Konciente konaba necesidade ita nian rain ba Plano Estrategico Desenvolvimento Nacional ida nebee reflecte ponto de vista no aspirações oinsa halao desenvolvimento ida nebee inklusivo sustentavel no dura ba tempu naruk.

Hanoin hakerek ona iha livro PED nebee governo de facto apresenta mai iha ne’e katak PED nudar pakote integrado ida nebee inklui politicas estrategicas, planos estrategicos rectoriais no guia de implementação.

Ém resumo PED estabelece saida maka tenke halo atu atingi visão coletiva povo TL to’o tinan 2030.

Bancada FRETILIN simu aspirações povo tomak nian konaba oinsa hatun kiak, ho infrastruturas nebe diak no promove cresimento ekonomico ida jusro no kualidade educação, saude no moris diak ba sidadaun hotu-hotu maibe Bancada FRETILIN kestiona oinsa transforma aspirações hirak ne’e ba iha plano ida hanesan ne’e, no nia konteudo plano ida ne’e hamosu perguntas maka barak liu do que fo resposta ba preokupações ema hotu nian.

Sr. presidente

Ikus liu Bancada FRETILIN husu atu submete PED ida ne’e ba procedimento normal PN tuir artigo 100 Regimento Parlamento Nacional hodi halao mos consulta klean no alargado nudar egigencia liu husi
audensias publicas ho:

§ Partidos politicos sira hotu

§ Sosiedade civil, igreja no confisões religiosos

§ Doadores e parceiros desenvolvimento

§ Funcionarios publicos, Academicos Timorenses. No seluk tan.

Consulta hanesan ne’e inportante tebes atu nune’e iha PED ida ne’ebe consensual no hetan legitimidade bot liu, no ikus hodi asegura participação no solidaridade iha implementação iha future.

-----------------------------


Deputadu Jose Teixeira

Tel. Mobile: +670 728 7080

Email: fretilin.media@gmail.com

sexta-feira, 18 de junho de 2010

Timor-Leste/11 de Fevereiro - ANGELITA PIRES BATEU O PÉ E VAI CONTINUAR A BATER

18 junho 2010/Timor Lorosae Nação http://www.timorlorosaenacao.blogspot.com

Por António Veríssimo

ELITE TIMORENSE NO PODER VAI SER AINDA MAIS DESMASCARADA?

Angelita Pires enfrentou corajosamente uma elite timorense com laivos de criminalidade latente que se começou a revelar a partir de finais de 2005 e veio engrossando em número e procedimentos que culminaram com o 11 de Fevereiro de 2008.

Foi nesse palco que Angelita Pires teve de se confrontar com certos farsantes detentores dos poderes político, policial e judicial, tendo conseguido vencê-los graças à sua coragem e a fortes apoios concedidos pela Austrália em defesa de uma sua cidadã. Também a ONU em nada saiu incólume da farsa que foi e continua a representar os acontecimentos de 11 de Fevereiro de 2008. Adiante.

Nesse dia, nessa manhã, uma bem urdida operação com vista à execução de Alfredo Reinado e, por evidências, a José Ramos Horta, foi posta em marcha. Pelos vistos não correu como fora planeada e o resultado disso foi logo denunciado na operação de atentado a Xanana Gusmão, que correu tão mal que logo nas primeiras horas várias incongruências e contradições começaram a desvendar o “mistério” para muitos observadores timorenses e internacionais. Ficou posta em causa a credibilidade do PM Xanana Gusmão ao pretender vitimar-se com uma falsa emboscada feita pelos homens que acompanhavam Gastão Salsinha em Balibar, como alegaram.

A partir daí o desaire foi flagrante. Tão flagrante que culminou com o Tribunal de Recurso timorense a dar tiros nos seus próprios pés e dos que participaram na farsa do julgamento aos acontecimentos de 11 de Fevereiro de 2008, ao reconhecer que Gastão Salsinha e os seus homens não causaram danos à viatura PM1, reduzindo-lhes a pena a que o Tribunal Distrital de Díli os havia condenado na farsa dirigida pelo juiz Basmeri. Uma completa rebaldaria até para o cidadão menos avisado, visto que se não foi Salsinha nem os homens que o acompanhavam que causaram danos na viatura PM1 no alegado atentado, se a viatura estava realmente baleada, e estava, se Xanana Gusmão e outros seus acompanhantes declararam que houve atentado e que até trocaram tiros com um homem abrigado num muro de coilão, homem esse que havia disparado contra a viatura PM1, se o TR assim não reconheceu (e bem), quem foi que afinal baleou a viatura PM1? E se não foram homens de Salsinha que a balearam que atentado existiu por parte deles? Porque ainda estão presos em Becora?

O TR o que diz por entre-linhas, isto para os cidadãos comuns mas não palermas, é que é constituído por cobardes e também diz que o atentado foi inventado. Se foi inventado decerto que se destinou e destina a encobrir uma acção no 11 de Fevereiro de 2008. E que acção poderia ser essa? O PR Ramos Horta já estava às portas da morte. Alfredo Reinado e Leopoldino Exposto já tinham sido executados… Quantos são dois mais dois?

Quer o grupo de Salsinha em Balibar, quer os homens que acompanharam Alfredo Reinado a casa do PR Ramos Horta simplesmente têm servido de camuflagem aos verdadeiros responsáveis pelo acontecido em 11 de Fevereiro de 2008, já aqui foi dito e redito. Esses indivíduos e Angelita Pires foram (são) os bodes expiatórios de acontecimentos bem planeados mas mal executados. Falta saber em tudo isto as responsabilidades de Ramos Horta. Porém, sendo ele o veículo de confiança de Alfredo Reinado, sabendo-se que confiava e obedeceria a Ramos Horta, não custa perceber que na madrugada e manhã de 11 de Fevereiro Reinado e seus homens caminharam para uma atroz cilada. Ramos Horta deve saber isso e bastaria tê-lo dito, se acaso a sua consciência estivesse tranquila desde o golpe de estado de 2006, em que usaram bastantes mas principalmente Alfredo Reinado. Parece que Ramos Horta não contava com o facto de também estar na lista das personalidades a abater…

Surpreendentemente acusou de imediato Angelita Pires, ainda com o efeito das anestesias a que o tiveram de sujeitar nas várias operações clínicas no hospital de Darwin. E até sabia de uma avultada quantia destinada a Angelita que ela receberia ou recebera num banco australiano… Um verdadeiro conto de carochinha contado por um presidente da república dos farsantes.

Angelita Pires diz em entrevista que transcrevemos que “bateu o pé”, foi lutadora, graças aos meios que lhe proporcionaram e aos profissionais de advocacia que a defenderam e fizeram dos argumentos da acusação uma rodilha mal cheirosa. O ónus do mau cheiro pertence em grande parte ao representante do Ministério Público naquele julgamento, Felismino Cardoso, que sem papas na língua, negou existirem fotografias da autopsia de Alfredo Reinado, quando afinal logo passado dois dias o TLN publicou fotografias do referido magistrado a posar junto ao cadáver de Alfredo Reinado no acto da autopsia, junto com os profissionais do mister e elementos da UNPOL – acto degradante por dar a perceber um certo ambiente de exposição e quase festa que viola os mais elementares princípios que devemos reservar aos mortos. Compreende-se, se Felismino Cardoso demonstrou ausência de respeito pelos vivos e os Direitos Humanos como poderá ter pelos mortos? Deus lhe perdoará… Talvez.

Segue-se a entrevista de Angelita Pires com as perguntas pertinentes de Beatriz Wagner da SBS, Austrália. Declarações bastante comedidas para quem foi e está a ser tão prejudicada por uma elite de sabujos timorenses que ascenderam ao poder quase total em Timor-Leste através de acções mais semelhantes a uma organização mafiosa. Só por isso é que o governo legítimo foi derrubado. Angelita Pires continua a bater o pé e por isso a elite no poder em Timor-Leste pode vir a ser ainda mais desmascarada, mas se não fosse ela outros seriam, e outros serão certamente, noutros areópagos da justiça.


BEATRIZ WAGNER (SBS) ENTREVISTA ANGELITA PIRES


SBS – 17 junho 2010 - Transcrição TLN

Beatriz Wagner – Aqui e agora no programa estamos em linha com Angelita Pires, ela está em Darwin, de onde fazemos esta entrevista por telefone. Bom dia, Angelita. Bem-vinda ao programa de língua portuguesa.

Angelita Pires – Obrigada, bom dia.

BW – A senhora resolveu entrar com um processo de difamação contra o presidente José Ramos Horta, o que é que a senhora quer com esse processo?

AP – Fui julgada no fórum mundial pelo presidente José Ramos Horta. Nem sequer me deram oportunidade de me defender no tribunal. Todos esses comentários influenciaram bastante a percepção não só do público mas também dos investigadores e do tribunal em si. Durante o curso da investigação fui muito maltratada, não só perdi um parceiro, companheiro da vida, mas também meu filho, estava de quase cinco meses, não tive acesso a tratamento médico, não me deixaram, perdi o meu trabalho, perdi os meus estudos – estava cursar em Direito – perdi a minha liberdade, perdi a minha vida toda. Imagina que eu sou uma cidadã australiana e timorense, falo três línguas, vim de uma família de elite e isto acontece comigo… imagina os outros, que não têm acesso aos recursos que eu tive, a sorte que eu tive de financiamento para uma boa defesa jurídica. Os demais timorenses, um milhão de timorenses, não têm a mesma sorte, não é?! Então eu tenho a obrigação de processar aqueles que me difamaram e aqueles que me fizeram mal. Não só sofri danos morais como outros danos.

BW – O que é que você quer?

AP – Primeiro quero, especialmente do governo timorense, do ministério público, da presidência, eu quero um pedido de desculpas, um pedido de desculpas mundial. Porque é que eu peço um pedido de desculpas mundial: Porque eu fui difamada em todas as partes do mundo onde o senhor presidente naquele momento punha os pés. Um pedido de desculpas a mim e à minha família, restaurar o meu bom-nome e depois indemnizarem-me pelos danos causados.

BW – E esse pedido de indemnização em que é que vai consistir?

AP – Estamos agora discutindo com os meus advogados e é difícil saber… Eu acho que será o tribunal a determinar porque eu sofri bastante, Beatriz. Eu nunca imaginava que aqueles que estão lá para nos defender, de violações de Direitos Humanos, que são aqueles que sempre nos defenderam, aqueles que a gente respeitava muito, foram aqueles próprios que violaram os meus próprios direitos.

BW – Angelita Pires, você está processando por difamação não só o presidente José Ramos Horta mas todos que a difamaram. Contra quem vai ser essa ação civil além do presidente José Ramos Horta?

AP – Eu vou processar também o governo timorense, o senhor procurador Felismino Cardoso… O Ministério Público, através desse representante, Felismino Cardoso, forjou uma história e resolveu processar-me. Não há dúvida nenhuma de que eu fui bode expiatório desse caso, não há dúvida nenhuma. Não há dúvida nenhuma de que por razão de meu forte vínculo com Alfredo Reinado e por ser mulher pensaram eu ser frágil até ao ponto de ser facilmente condenada. Eles erraram. Alguém tem de tomar as responsabilidades.

BW – Angelita Pires, quando é que você conheceu o presidente José Ramos Horta?

AP – Eu nunca conheci o presidente José Ramos Horta pessoalmente.

BW – Até hoje vocês nunca se encontraram?

AP – Nunca nos encontrámos pessoalmente, nunca.

BW – Na sua opinião porquê o presidente José Ramos Horta fez acusações tão fortes e diretas a você imediatamente após os eventos do 11 de Fevereiro de 2008?

AP – No inicio foi difícil compreender, mas depois comecei a entender o que ele podia fazer… Ele sabe bem quem está envolvido nos eventos de 11 de Fevereiro. Sabendo bem que essas pessoas estavam envolvidas, sabendo bem que os perpetradores estavam e estão atualmente livres. Porque investigando os verdadeiros perpetradores havia de trazer muitas dores de cabeça para o senhor presidente. Ele simplesmente escolheu a mais rápida forma, a mais fraca pessoa, para lavar as mãos e para se justificar ao povo. A justiça não foi feita. Estou muito satisfeita por ser uma pessoa livre mas a minha liberdade é o meu direito porque eu nunca cometi nenhum crime. Há muitas perguntas que até hoje não têm resposta… Têm resposta, só que o governo e o poder judicial se recusam.

BW – Angelita Pires, se a verdade vier à tona quais serão as consequências para a liderança política do país?

AP – O problema está em… A comunidade internacional não pode continuar cruzando os braços assistindo a Timor-Leste ser o que eu chamo on stop shop para todo o tipo de criminalidade. Porque agora o clima em Timor é de impunidade. Se os nossos líderes políticos querem reganhar, ganhar de volta, a confiança que perderam do povo timorense, e o respeito, eles vão ter de atuar com dignidade, eles vão ter que dizer a verdade e sofrer as consequências, porque a lei é para todos.

BW – Voltando ao caso de Alfredo Reinado, ele era acusado de assassinato, tinha processo contra ele. Ele mesmo admitiu que tinha sido usado na crise de 2006. Como é que fica essa questão dos princípios a que você se refere, por exemplo, no caso de Alfredo Reinado por ocasião da crise de 2006?

AP – Eu acho que Alfredo Reinado foi instrumento, foi utilizado por pessoas poderosas, políticos, para derrubar o governo legítimo, que era o governo FRETILIN. Acho que Alfredo se sentiu muito traído e estava muito desgostoso porque depois de fazer isso tudo foi obrigado a ser fugitivo. Alfredo estava preparado para ser condenado e a justiça não foi feita, os responsáveis ainda estão livres e estão sendo protegidos pelo próprio governo.

BW – Você já ouviu alguma reação do presidente José Ramos Horta a essas suas reparações?

AP – Ainda não ouvi mas acho que não lhe deve fazer surpresa porque ele sabe bem como se comportou. Apesar de ser Nobel da Paz para os Direitos Humanos não fez nada em relação aos meus Direitos Humanos. Sabia que eu era inocente e continuou. Tenho tanta certeza que me causou tanto stress, pôs tanta pressão em mim, que eu perdi o meu filho.

BW – Quantas pessoas tem arrolados no seu processo de difamação? Quantos nomes?

AP – Eu ainda não tenho a certeza mas ouvi dizer pelos meus advogados que são cerca de seis ou sete…

BW – Seis ou sete nomes… Quem são os nomes?

AP – Eu não posso dizer, infelizmente.

BW – Não pode dizer?

AP – Não.

BW – Mas se você pode dizer o nome do presidente, José Ramos Horta, que é o mais importante dos seis ou sete…

AP – Esse posso dizer porque é fácil de saber… O que ele fez é verídico, é fácil. Ele próprio sabe disso.

BW – E os outros nomes?

AP – Os outros nomes são entidades timorenses e uma ou duas entidades estrangeiras, jornalistas, sim…

BW – Quem são os jornalistas estrangeiros?

AP – São jornalistas portugueses, infelizmente.

BW – Por reportagens que fizeram?

AP – Sim. Por reportagens falsas e difamação.

BW – E quem são esses jornalistas?

AP – Eu não posso dizer.

BW – Os advogados disseram que você não poderia mencionar os nomes?

AP – Eles sugeriram que não é bom mencionar. Mas posso dizer que são portugueses, sim, e que me ofenderam muito. Foram jornalistas portugueses, sim.

BW – E na Austrália seria o caso contra o presidente José Ramos Horta, mas na Austrália. É muita coragem, não?

AP – Eu tenho de ser corajosa, Beatriz, porque eu sou obrigada a fazer isso. Não só pelo meu bom-nome, pelo bom-nome da minha família, por minha própria segurança. Eles puseram em causa a minha honra e a minha segurança pessoal, a minha própria vida. Sou obrigada a fazer isso.

BW – Os advogados têm ideia das possibilidades de que você consiga ganhar este caso?

AP – Eles dizem que sim. Acho que chegou o tempo de alguém ter coragem em Timor-Leste de dizer que não, que esta impunidade não pode continuar, que não podemos continuar a mentir uns aos outros e a mentir ao povo. Sou simplesmente uma mulher que bati o pé e disse que não.

BW – Angelita Pires, conversando connosco desde Darwin e que vai entrar com um processo de difamação contra o presidente José Ramos Horta e outras pessoas. Tem intenções de entrar com processos em Timor-Leste, na Austrália e em Portugal. Muito obrigada por conversar nesta longa, muito longa, entrevista que tivemos hoje.

AP – Muito obrigada. Com licença. (Fim)

OUVIR A ENTREVISTA SBS (português) - LISTEN TO INTERVIEW IN ENGLISH

sábado, 26 de dezembro de 2009

Timor-Leste/O TRAIDOR NASCEU HÁ MUITO, O DITADOR MOSTRA-SE AGORA AOS INCRÉDULOS


PM Xanana Gusmão sentou-se em cima de um carro para parar o dono do automóvel, de modo a que este participasse na limpeza geral, na área de Kuluhun.

25 dezembro 2009/Timor Lorosae Nação http://timorlorosaenacao.blogspot.com

Nasceu o Deus Menino para toda a comunidade cristã. É Natal. Em 25 de Dezembro cantam-se salmos de regozijo e louvor a Jesus Cristo e era comum aos homens de boa vontade reservar tréguas quando em guerra.

Exemplos desses foram registados durante a primeira e segunda guerra na Europa, por exemplo. Mas em muitos outros conflitos sangrentos o espírito de Natal prevaleceu. Até grandes ditadores da história se deixaram enlevar na celebração cristã do Deus Menino e conseguiram expressar esse sentimento de modo a aliviarem as agruras e injustiças dos povos que dominavam. Somente os ditadores mais vis desrespeitaram e desrespeitam este tempo de grande desejo de Paz e Concórdia.

Na actualidade, pelo menos em Timor-Leste, na quadra natalícia isso não aconteceu, não acontece. Nem ao menos isso. A comprovar trazemos as fotografias do jornal timorense Suara Timor Lorosae, edição em tétum, que reporta as vésperas de natal em Díli, com a população sob o domínio do ditador Gusmão acompanhado das forças especiais da PNTL e da polícia regular que coercivamente, com insultos e agressões, obrigaram a população da cidade a proceder à limpeza da mesma.

Os relatos indignados chegam até nós em número considerável, quase todos acompanhados de fotografias que publicamos. Impressionou-nos particularmente um, de uma pessoa estrangeira em serviço em Díli, que pede “desculpa por não nos enviar fotografias de suporte” ao que nos diz “mas temi que ao me verem usar a máquina fotográfica me pudessem agredir e fazer sabe-se lá o quê…”.

Noutro relato é referido que uma malae – estrangeira, em tétum - foi “agredida por agentes da PNTL por se ter recusado a obedecer às ordens de limpar o local por onde ia a passar”, junto à sua residência perto do bairro de Kuluhum.

“Um katuas – velho, em tétum – que protestou com os que lhe davam ordens para apanhar lixo, vestidos à civil, foi agredido violentamente por agentes da Polícia Nacional e teve de começar a limpar o que lhe ordenavam, ouvindo injúrias e ameaças por parte dos agressores”, relata-nos outra testemunha que nos contactou.


Dois oficiais da PNTL da task force organizaram as mulheres chinesas do bar My Flowers, no Bairro dos Grilos, para fazerem a limpeza geral.

Pelos número e qualidade dos relatos recebidos dos que experienciaram e testemunharam a “acção de limpeza” ditatorial, também pelo que se vislumbra nas fotografias publicadas no STL, consideramos de todo o crédito a descrição de um dos nossos leitores que nos contactou: “Xanana parecia estar possesso, até tinha a cara desfigurada e ordenava a tudo e a todos que fizessem o que ele queria que se fizesse, pressionava os polícias para que agissem compulsivamente, dizendo que eram ordens do seu governo e que eram para cumprir, afirmando que todos eram obrigados a limpar, e vincava particularmente a palavra “todos” com ira, ditatorialmente…”

Desde há algumas horas que estamos a procurar conseguir depoimentos de cidadãos timorenses agredidos por contestarem a medida ditatorial de Gusmão, sabemos no entanto que o medo se sobrepõe à revolta e à vontade de mostrar ao mundo as injustiças e atropelos à legalidade por parte de um indivíduo antes amado pelo seu povo mas que progressivamente se tem revelado ser o seu algoz. Como consta num dos depoimentos que recebemos: “… antes defenderia com a minha própria vida Xanana Gusmão mas agora a dor é imensa por nos sentirmos tão traídos…”.

E assim se vai passar o Natal 2009 em Timor-Leste, sob a égide da repressão e da perfídia (traição e deslealdade) institucionalizada. Contamos poder trazer ao TLN depoimentos de vítimas da operação ditatorial de Gusmão-AMP com o silêncio e conluio de Ramos Horta.

*A tradução das legendas e demais textos que recebemos em tétum e em inglês são da autoria de Rosário Pedruco.

Coordenação de Jaime Silva Pinto

quinta-feira, 24 de dezembro de 2009

Timor-Leste/FRETILIN REAGE AO TRABALHO FORÇADO IMPOSTO PELO GOVERNO GUSMÃO-AMP

23 dezembro 2009/Timor Lorosae Nação http://www.timorlorosaenacao.blogspot.com

Tradução de Rosário Pedruco

COMUNICADO DA FRETILIN

O TRABALHO FORÇADO PELO GOVERNO DE FACTO DA AMP NO DIA DA LIMPEZA VIOLA DIREITOS CONSTITUCIONAIS
 
Mais uma vez, o governo de facto de Gusmão, mostrou a sua vontade de agir contra a Constituição. Esta semana, um "decreto executivo" foi emitido proibindo toda a circulação de cidadãos, entre as 0700 horas e as 1200 horas de hoje (23.12.2009), e obrigando-os a participar de uma limpeza geral.

O direito da liberdade de circulação ou movimento de todo o cidadão é constitucionalmente garantido, no artigo 44º da Constituição. Este não pode ser restringido de qualquer forma por um simples decreto governamental. Mesmo legislação emanada pelo Parlamento irá violar a Constituição, e cairá por terra devido à sua inconstitucionalidade.
 
O uso da Polícia Nacional para obrigar os cidadãos a saírem dos seus veículos e motas e saírem das suas casas, sob ameaça física da polícia é ilegal. O uso da força tem sido amplamente divulgado em Díli com a polícia a agredir os cidadãos, que se recusam a seguir estas ordens ilegais dadas por eles.

É lamentável que a Polícia Nacional esteja a ser usada dessa forma, para encobrir as falhas do governo de facto de Gusmão, em utilizar um orçamento muito grande e desperdiçado, onde eles têm de fornecer serviços básicos, como o saneamento. O recurso em coagir as pessoas a executar trabalho não remunerado / involuntário (na sua essência, forçado) também viola os direitos humanos dos cidadãos.

Nós não condenamos os polícias que estejam apenas a seguir ordens dos seus superiores, mas o Comandante-Geral da PNTL foi notificado de que o uso da polícia desta forma é indevido e ilegal. A FRETILIN pretende responsabilizar aqueles no comando da PNTL, que dão essas ordens nesse assunto, legalmente responsáveis.

A FRETILIN pretende apresentar uma petição ao Tribunal Constitucional relativamente a este novo acto inconstitucional do governo, bem como solicitar que a Procuradora-Geral da República investigue todas as medidas físicas por parte da polícia nacional, resultando na privação ilegal da liberdade das pessoas ou que resultem em assalto às suas pessoas ou bens.

O governo de facto, sem dúvida, irá divulgar amplamente que a limpeza foi bem-sucedida, devido à ampla participação dos cidadãos. É muito claro que isso tenha ocorrido, principalmente não só por causa da ameaça iminente da acção policial pela recusa dos cidadãos em participar. Esta medida é inadequada na nossa sociedade, que aspira ser baseada no primado do direito e da democracia.

Isto não tem nada a ver com a saúde pública ou saneamento como foi alegado pelo governo, mas sim o uso excessivo do poder para desviar a atenção dos seus próprios falhanços. Numa cidade com tantos desempregados, seria uma abordagem muito mais positiva e construtiva pagar aos membros da comunidade com o dinheiro do orçamento do Estado para realizarem regularmente a limpeza e manutenção das estradas. Este último é uma forma comprovadamente eficaz de transferências públicas feitas para pessoas sem emprego ou outras formas de rendimento familiar.

Da mesma forma, não há nada de errado com o engendrar de um espírito cívico e participação voluntária da comunidade. Os cidadãos que pretendam participar de modo natural são livres de participar e não objectamos. Nós, contudo, opomo-nos à restrição dos direitos constitucionais de outros neste processo.

Timor-Leste/Ilegalidades de Gusmão – EXPROPRIAÇÕES E TRABALHO FORÇADO EM TIMOR

23 dezembro 2009/Timor Lorosae Nação http://www.timorlorosaenacao.blogspot.com

Por António Veríssimo*

RUMORES DE ONTEM, CERTEZAS DE HOJE

Confirma-se que uma vez mais Gusmão apostou na inconstitucionalidade das suas decisões. O ditador emergente de que tanto se falava passou a ditador de facto e, como todos os ditadores, na sua boçalidade, decreta a seu bel-prazer e ilegalmente, liberta assassinos impunemente, produz inventonas impunemente e depois chama-lhe atentado, recolhe e distribui armamento na sua casa de Balibar impunemente… Faz o que quer e lhe apetece, negociatas a favor de amigos e familiares que ferem os preceitos legais, tudo impunemente. O colosso das ditaduras modernas alojou-se no jovem país do sudeste asiático, Timor-Leste, como muitos previam e em cada dia que passa mais está demonstrado. Gusmão age ditatorialmente, em crescendo, e, tudo indica, se deixarem, o processo em mente será imparável.

Dizíamos ontem em postagem que encontrarão mais em baixo - O QUE SE DIZ… SÓ DAQUI POR UMAS HORAS SABEREMOS SE É VERDADE - que “Reza o rumor timorense que Gusmão foi ontem à TVTL anunciar que hoje é feriado porque ele quer. A população não tem de ir trabalhar nos seus empregos, nem haverá transportes – ao que se diz -, mas os timorenses estão obrigados a serem “voluntários” na limpeza da cidade. Fenomenal.” E ainda que “A ser verdade este “rumor” – pelo estilo e historial do herói do cuspo acreditamos – lá vem mais um fenómeno ditatorial. Nem merece contestar o termo.”

Na verdade, o rumor de ontem é verdade de hoje. A confirmar está o texto já a seguir a esta postagem, que publicámos em inglês, que confirma o rumor de ontem. Vindo da área da Fretilin a prosa esclarece que:

“Mais uma vez o governo de facto de Gusmão mostrou a sua vontade de agir contra a Constituição. Esta semana, em decreto do poder executivo "foi proibido toda a circulação de cidadãos entre as 07:00 horas até 12:00 horas de hoje" (23.12.2009) obrigando-os a participar numa limpeza geral.

O direito de cada cidadão à liberdade de circulação ou movimento é constitucionalmente garantido no artigo 44 da Constituição. Isso não pode ser restringido de qualquer forma por um simples decreto governamental. Mesmo se legislação do Parlamento violar a Constituição não pode ser posta em prática por razão de inconstitucionalidade.

O uso da Polícia Nacional para obrigar os cidadãos a sair de seus veículos e motos, sair de suas casas, sob ameaça de execução física da polícia é ilegal. O uso da força tem sido amplamente divulgado em toda Díli, com a polícia agredindo cidadãos que se recusam a seguir as ordens ilegais que lhes dão.”

ORÇAMENTO SERVE PARA NEGOCIATAS
MAS NÃO PARA GARANTIR SERVIÇOS BÁSICOS
Lamenta a Fretilin que “a Polícia Nacional esteja a ser usada dessa forma, para encobrir as falhas do governo de facto de Gusmão.” Salientando que o orçamento é desperdiçado sem que cumpra a obrigação de “fornecer serviços básicos, como o saneamento.”

“O recurso a obrigar as pessoas a empreender trabalho não remunerado / involuntário (em essência forçado) são também violações dos direitos humanos dos cidadãos.

Não condenamos os policias, apenas estão seguindo ordens dos seus superiores, mas o Comandante-Geral da PNTL foi notificado de que o uso da polícia desta forma é indevida e ilegal. A FRETILIN pretende realizar um inquérito sobre aqueles que no comando da PNTL deram ordens indevidas, para assim apurar quem por isso é legalmente responsável.

A FRETILIN pretende apresentar uma petição ao Tribunal Constitucional relativamente a este novo acto inconstitucional do governo, bem como solicitar que o Procurador-Geral da República investigue todas as medidas de coação que foram exercidas por parte da Polícia Nacional contra os cidadãos, e que resultaram na privação ilegal da liberdade das pessoas ou que resultaram em assalto a pessoas e bens.”

TRABALHO FORÇADO BEM SUCEDIDO
Prossegue a FRETILIN, fazendo notar que "O governo de facto, sem dúvida, já divulgou amplamente que a limpeza foi bem sucedida, devido à ampla participação dos cidadãos. É muito claro que isso tenha ocorrido, principalmente por causa da ameaça iminente da acção policial para a recusa em participar. Esta medida é inadequada na nossa sociedade, que aspira a ser baseada no primado do direito e da democracia.

Isto não tem nada a ver com a saúde pública ou saneamento como alegado pelo governo, mas o uso excessivo do poder” para colmatar as suas próprias falhas ao não prestar os serviços básicos à população apesar de dispor de orçamentos milionários, afirma a Fretilin.

A FRETILIN salienta por último que “Numa cidade com tantos desempregados seria uma abordagem muito mais positiva e construtiva pagar aos membros da comunidade, através de verbas do orçamento do Estado, para realizarem regularmente a limpeza e manutenção das ruas e das estradas. Esta seria uma forma comprovadamente eficaz de transferências públicas canalizadas para pessoas sem emprego ou outras formas de renda familiar. Da mesma forma, não há nada de errado em fomentar um espírito cívico e participação voluntária da comunidade. Os cidadãos que pretendam participar de modo voluntario naturalmente são livres de participar e não devem ser tratados como objectos.”

MENTALIDADES DE NOJO
A realidade timorense e aquilo para que Gusmão e o seu governo se tem vindo a preparar parece evidente. Metodicamente vem quebrando as regras democráticas, pisando e repisando a legalidade, sem que os tribunais e a PGR, de que se apoderou já faz tempos, reajam como devem. Poderá uma vez mais a FRETILIN e toda a restante oposição contestar mais esta ilegalidade cometida pelo ditador-mor Gusmão e seus cúmplices, podem os cidadãos independentes e não filiados em partidos políticos contestar e apresentar os seus protestos legais, podem até fazer a maior das contestações, que o certo é a impunidade para o dono do país, Gusmão. E se é dono do país também considera que é igualmente dono do povo, dono de tudo. Excepto das partes que divide com Ramos Horta e com os seus cúmplices, dentro e fora do governo. Temos aqui um ditador à maneira. Com uma mentalidade boçal, perigosíssima, que temos denunciado sem que dêem mostras de acreditar. Contudo, há muito que está à vista.

Quando o bispo Basílio, de Baucau, ainda há dois dias falava em entrevista à portuguesa Rádio Renascença - D. BASÍLIO NASCIMENTO DEFENDE NOVA MENTALIDADE – e dizia que era precisa uma nova mentalidade em Timor-Leste, certamente que não estava a falar deste tipo de mentalidade, de trabalho coercivo e escravo, forçado. Mas, tristemente, esta é a mentalidade que Gusmão e o seu governo têm, uma mentalidade de nojo em que as vítimas são sempre os timorenses por ele mal governados e espoliados.

*Baseado em informações recolhidas de várias fontes ao longo dos últimos três dias e também em reparo por escrito emanado pela FRETILIN

terça-feira, 15 de julho de 2008

ASSIM SE QUEBRA O MITO DA INDEPENDÊNCIA DE TIMOR-LESTE

Por Peter Bonaventur

Fonte: timorlorosaenacao, 12 julho 2008

A denúncia foi feita e a comunicação social de todo o mundo repercutiu-a: Xanana Gusmão fez “negócio” de milhões com verbas do orçamento do Estado, beneficiando um seu sócio e figura grada do seu partido, Germano da Silva, do CNRT.
Incomodado, muito incomodado, veio o primeiro-ministro Xanana tentar explicar o inexplicável, dizendo que era para acautelar a fome dos timorenses, que era a bem do povo, que até o governo anterior fazia o mesmo…
Xanana Gusmão enterrou-se ainda mais nas suas explicações. Ninguém acreditou no que quis que funcionasse como uma explicação, uma justificação para a corrupção de que há tempos o seu governo e seus sócios no golpe de Estado de 2006 vêm sendo acusados.
Não satisfeito com certas afirmações de Xanana veio Mari Alkatiri, da Fretilin - o mais votado mas expurgado para a oposição – pôr os pontos nos iis.
Na qualidade de ex-primeiro-ministro explicou que as circunstâncias do país durante a vigência do seu governo eram bem diferentes e que mesmo assim imperava a transparência no que diz respeito aos fornecimentos de bens pagos pelo orçamento estatal.
Evidentemente que uma situação não tem comparação com a outra. O governo de Alkatiri herdou um país completamente destruído pela sanha dos amigos de Xanana, os generais do exército indonésio. Xanana praticou uma acção corruptiva, pura e dura.
Adicionada a esta denúncia e constatação de declarado favorecimento do primeiro-ministro a uma empresa de amigos e sócios já outras evidências vinham a contribuir para o desmascarar das acções corruptivas e de gastos desnecessários do governo chefiado por Xanana Gusmão.
Também em “negócios” de arroz a mulher de um ministro do governo AMP, Joe Gonçalves, está envolvida em situações não completamente esclarecidas e que têm a concordância do primeiro-ministro.
Também o Presidente do Nacional Parlamento, Fernando Araújo, do partido PD, da coligação AMP, tomou uma decisão extemporânea relacionada com o gasto de quase dois milhões de dólares em viaturas de luxo para todos os deputados, alegando que se destinavam ao trabalho em campo dos mesmos.
Mais de meia centena de viaturas estão incluídas num contrato com uma empresa japonesa apesar de essa verba não estar contemplada no Orçamento de Estado.
Por causa e efeito dos gastos não previstos, o governo fez, a meio do ano, a aprovação de um reforço adicional do orçamento, um reforço de mais do dobro do inicial, claramente para dar cobertura a estes “negócios” esconsos e envoltos em polémicas.
Os estudantes universitários timorenses, em Díli, iniciaram então um protesto em que contestam os avultados gastos dos políticos da AMP quando há mais de cem mil timorenses a viver em péssimas condições nos campos de deslocados. Mesmo fora deles existem milhares de timorenses com enormes dificuldades alimentares e outras necessidades básicas.
Aquilo que os estudantes pretendem é a suspensão do gasto de verbas desnecessárias para uso exclusivo das elites quando os timorenses são assolados pelo desabrigo, o desemprego, as doenças, a fome e a miséria.
Numa população de cerca de um milhão de timorenses cerca de setenta por cento são gritantemente carenciados.
Não aceitando a contestação dos estudantes, o governo musculado de Xanana Gusmão ordenou que a polícia especial invadisse o campus universitário e exercesse formas de agressão e repressão sobre os estudantes, agredindo-os e prendendo cerca de cinquenta, tendo sido a maioria libertada após comparência em Tribunal.
Recorde-se que foi este governo que usou e abusou da prorrogação de estado de sítio, em Fevereiro passado, quando do atentado a Ramos Horta, facto que também desagradou à maioria dos timorenses.
Nesse tempo registaram-se muitos abusos da autoridade em clara violação dos direitos humanos, o que deixou provado que este governo não hesitará em accionar até onde for preciso as medidas repressivas dos que se lhe opuserem.
É previsível que as contestações ao governo chefiado por Xanana Gusmão venham a ganhar maior dinâmica a partir de agora e mais ainda quando se tornar mais claro ainda, se possível, que aquilo que os constituintes deste governo têm em mira são os aumentos dos seus benefícios em vez de governarem para o país real.
É sintomático que os australianos comuns comentem agora que afinal a incompetência governativa e apetência de Xanana Gusmão para atitudes antidemocráticas seja um facto e que não será por este caminho que Timor-Leste virá a resultar no país pacífico e justo para os timorenses que a comunidade internacional e australiana, principalmente, julgavam ser possível.
Apesar das intoxicações de alguns media australianos e do mundo, as evidências superam os cenários cor-de-rosa, o que significa que já neste momento todos estamos cada vez mais esclarecidos sobre as verdadeiras intenções do grupo liderado por Xanana Gusmão, decidido a partilhar Timor-Leste com a Indonésia e sectores conservadores australianos em beneficio próprio e, obviamente, em prejuízo dos timorenses.
Assim se quebra o mito da independência de Timor-Leste em que a comunidade global investiu para benefício de um restrito número de indivíduos e grupos financeiros, a não ser que os timorenses reajam e não consintam mais abusos a Xanana Gusmão e ao seu grupo.

sexta-feira, 11 de julho de 2008

Timor-Leste/MARI ALKATIRI ESCLARECE EM DECLARAÇÃO OFICIAL


Foto: Mari Alkatiri, secretario-geral da FRETILIN, e ex-primeiro ministro de Timor-Leste



DECLARAÇÃO

Ontem, dia 9 de Julho de 2008, reagindo a criticas e informações sobre alegadas corrupções praticadas pelo Governo de facto da “AMP” e pelo seu Primeiro Ministro de facto Xanana Gusmão, este, em conferência de imprensa tentou defender a sua honra e dignidade bem como a honra e a dignidade do seu Governo.

Xanana Gusmão, se por um lado, tentou justificar os seus actos amplamente denunciados pelos órgão de comunicação (media) nacional e internacional como de favoritismo, conluio e corrupção, comparando-os com medidas tomadas em 2006/2007, por outro, não perdeu tempo para regressar ao seu normal, i e, usar deliberadamente da distorção da verdade para atingir os seus maiores adversários políticos.

Sabendo, contudo, que no Ano Fiscal de 2006/2007, eu, Mari Alkatiri, já não era Primeiro Ministro, Xanana Gusmão voltou à carga com distorções da verdade tentando relacionar-me com algumas decisões tomadas pelo Governo chefiado pelo Dr. Ramos-Horta, em particular no que toca ao contrato de fornecimento de combustível concluído com TAFUI OIL.

Por outro lado, demonstrando total desrespeito pela opinião pública, Xanana Gusmão lança areia aos olhos de todos, espalhando verdadeiras mentiras sobre o caso da Oficina dos Veteranos, tentando, mais uma vez relacioná-la com um dito sobrinho meu cujo nome até hoje ainda não foi capaz de divulgar.

Assim, esclareço:

1 - Embora não me sinta responsável pelas decisões tomadas pelos Governos que me sucederam, não vou deixar de dizer que a tentativa de Xanana Gusmão de comparar a situação de emergência de 2006/2007 com a de 2008 destrói, à partida, todos os seus (de Xanana) argumentos.

2 - Em 2006 estávamos perante uma situação de crise grave, com mais de 150 mil deslocados internos, violência em Dili e nalguns outros Distritos, acrescida de calamidades naturais aqui e acolá. Qualquer Governo sério deveria tomar medidas adequadas à própria situação de modo a aliviar o sofrimento das populações. E foi o que se fez.

3 - Ainda em 2007, o Governo de facto de Xanana Gusmão fez aprovar o seu programa de governação e o seu Orçamento para o período transitório. Neles estavam já previstas verbas e medidas para enfrentar os problemas existentes, entre outros, os relacionados com as consequências da crise. A situações tais como a dos deslocados, dos “peticionários”, etc., embora anormais, já mereciam um tratamento que se acreditava planificado e programático. Por isso, deixara de ter o carácter de uma situação de emergência.

4 - Posteriormente foi ainda aprovado o Orçamento de 2008, com todas as suas rubricas incluindo o fundo de contingências.

5 - Um Governo capaz e responsável teria procurado incluir no orçamento verbas necessárias no fundo de contingências para fazer face a despesas de contingências. O que é inaceitável é o Governo assumir despesas que ainda não estão previstas no Orçamento, isto é, despesas não autorizadas pelo Parlamento Nacional.

6 - Por outro lado, Xanana Gusmão ao tentar defender-se só veio a dar razão àqueles que o criticam e o acusam de má administração, favoritismo e corrupção. Pois, disse que o projecto de aquisição de arroz na ordem de US$ 14 milhões foi adjudicado ao Sr. Germano da Silva (seu colaborador muito próximo na Partido e no Estado) porque era a única empresa que afirmava ser capaz de fornecer dentro do tempo mínimo exigido, o arroz necessitado com o preço de US$510 por tonelada. Primeiro, pelas informações que temos, na altura já não era este o preço do arroz. A pergunta imediata que se levanta é: qual foi então a razão que esteve por detrás desta oferta a US$510 ? (É assunto que merece ser devidamente investigado). Segunda pergunta: quanto tempo o Sr. Germano levou até ao desembarque do primeiro carregamento no cais de Dili? (Não nos esqueçamos que o contrato foi assinado em Fevereiro e nós já estamos em Julho). Foi assim tão fácil para o Xanana aceitar que a mesma quantidade de arroz, de um preço inicial de cerca de US$4 milhões passasse a custar cerca de US$14 milhões e o volume total de oito mil toneladas para dezasseis mil? Perante esta realidade, não teria sido mais transparente convidar de novo os potenciais fornecedores e adjudicar a mais do que um? Se em vez do arroz ter aumentado de preço, se tivesse baixado, qual poderia ter sido a atitude do fornecedor e também do Xanana? Porquê, numa situação destas, optou por manter um único fornecedor? No mínimo é estranho, não é? Mais ainda, no Orçamento corrente o Governo só tem US$ 4.867 milhões para compra de arroz que com o rectificativo passou a ser US$11.867 milhões, sendo US$7 milhões destinados à compra e promoção de produtos agrícolas locais. Onde vai Xanana buscar dinheiro para pagar os mais de US$14 milhões?

7 - O Xanana Gusmão abre ainda o seu flanco quando tenta comparar a sua fonte única (single source) chamado Germano da Silva, e numa situação normal, com a adjudicação a sete fontes diferentes de fornecimento em período de crise. Xanana tentou, mais uma vez manipular a opinião pública, traçando paralelos que não existem.

8 - Xanana disse ainda que dos US$11 milhões que foram gastos só entraram para os cofres do Estado uma receita de cerca de US$800 mil e só à partir de 2007. Acha Xanana que em 2006, em plena crise, todo o arroz que foi distribuído aos deslocados e outras populações, devia ter sido antes vendido? Mais se informa que o arroz adquirido pelo Fundo de Solidariedade era mesmo para distribuição gratuita em para socorrer situações de carências e de calamidades. Nesta intervenção humanitária usou-se arroz adquirido num total equivalente de US$ 1,644, 270 milhões, mais US$336, 105 mil, mais US$88,653 mil, mais US$ 1, 779, 842 milhões. E foi isto que aconteceu. Mesmo em 2007, quando se decidiu vender, o Governo fe-lo a um preço altamente subsidiado, tendo em consideração duas razões: i. Ainda não tínhamos saído da crise, ii. A necessidade de incutir de novo em todos o regresso a uma vida normal.

9 - Estranho é o facto de Xanana não ter dito que do arroz adquirido com os US$ 11 milhões pelo anterior Governo foram entregues ao seu Governo de facto, quantidade de arroz equivalente a US$ 6, 871 milhões mais US$ 156,635 mil que imediatamente foi comercializado pelo seu “Ministro” de Turismo, Comércio e Industria. Destes, a última encomenda de US$ 3.5 milhões chegou ao porto de Dili já na vigência do Governo de facto da AMP. Porque decidiu ignorar tudo isso?

10 - Sobre a auditoria externa quero ainda esclarecer que foi sempre prática do Governo da FRETILIN. Quanto à auditoria que Xanana fala feita pela “Delloites”, aguardamos a sua publicação na íntegra para depois comentarmos.

11 - Para desviar atenção do público, Xanana falou do contrato com TAFUI OIL e o caso da Oficina dos Veteranos, tentando, mais uma vez implicar-me em actos que ele e os eus seguidores têm vindo a utilizar para denegrir a minha imagem.
12 - Relativamente ao TAFUI OIL, intencionalmente ignorou o nome do sócio fundador e Presidente da Companhia para só mencionar o do Djafar Alkatiri. Ignora também e, deliberadamente, que o contrato foi assinado já no tempo do Governo de Dr. Ramos-Horta, com base em dados claros de melhor oferta, mais transparente e de ser uma Companhia totalmente timorense. Xanana preferiu ignorar tudo isso. Não me vou alongar mais sobre a questão porque a mesma está a ser tratada pelo Tribunal Distrital de Dili. Deixemos que a Justiça decida de modo soberano.

13 - No que se relaciona ao caso “Oficina dos Veteranos” quero primeiro esclarecer que a auditoria foi feita. Segundo, exijo do Xanana que deixe as intrigas politicas e apresente o nome do meu dito “sobrinho, amigo do malasiano”. Depois, trataremos do assunto.

14 - Xanana mostra, mais uma vez, que não suporta críticas. Utiliza a demagogia e populismo como forma de lançar areia aos olhos dos cidadãos. Quando a demagogia e o populismo não bastam usa a repressão, como tem acontecido nos últimos dias em relação à manifestação pacífica dos estudantes. Nenhuma pedra foi lançada, nenhum carro foi queimado, nenhum rama ambon foi disparado, nenhuma casa foi queimada, nenhum cidadão foi agredido pelos manifestantes, mas já cerca de cinquenta estudantes de ambos os sexos foram detidos pela Policia.

15 - Por fim, Xanana também disse: “dala barak tanba ita ansi demais atu marka golus politikus, ita nia baliza rasik mak ku’ak/nakles fali”. Traduzindo: “muitas vezes porque temos pressa de marcar golos políticos, as nossas balizas (redes) é que acabam por ficar furadas”.

Ba ida ne’e hau hakarak dehan deit. Ami nia baliza la ku’ak. Maibe’e ami mos la kohi hetan susar no kulpa tan deit Xanana sai frangueiro bo’ot ida. Traduzindo: As nossas redes não estão furadas. Mas também não podemos pagar por tudo pelo facto do Xanana ser um grande “frangueiro”.

Dili, 10 de Julho de 2008.

Mari Alkatiri, SG da FRETILIN e Ex- Primeiro Ministro.

Fonte: timorlorosaenacao, 11 de Julho de 2008

--------------------------------------------------------------------------

Declaração na língua Tetun

FRENTE REVOLUCIONARIA DO TIMOR LESTE INDEPENDENTE

(FRETILIN)

Dili, 10 Jullu 2008

DEKLARASAUN

Horseik, 9 Jullu 2008, Primeiru Ministru de faktu Xanana Gusmão halao konferénsia imprensa hodi koalia hasoru krítikas no informasaun konaba alegasaun korupsaun Governu no Primeiru-Ministru nian, hodi buka defende ninia onra no dignidade no mos Governu ninia onra no dignidade.

Xanana Gusmão, buka justifika ninia hahalok ne’ebé media nasional no internasional denunsia ona núdar Korrupsaun Konluiu Nepotismu (KKN) no nia kompara ninia halahok sira ne’e ho medidas ne’ebé Governu uluk foti iha 2006/2007. Hanesan bai’bain, nia fila lia tun sae ho intensaun atu bosok hodi ataka ema ne’ebé nia konsidera ninia adversáriu polítiku bo’ot.

Biar hau, Mari Alkatiri, la kaer ona kargu Primeiru-Ministru nian, Xanana temi hau

nia naran hodi bi’it bainhira hasae lia bosok kona ba desizaun balun ne’ebé Governu lidera hosi Ramos Horta foti iha tinan fiskal 2006/2007, liu-liu kona ba kontratu ne’ebé asina ho TAFUI OIL atu fornese minarai.

Xanana Gusmão hatudu katak nia la respeita opiniaun públika tamba nia soe raihenek ba ema nia matan ho lia bosok ne’ebé nia hasae kona ba ofisina Veteranus. Dala ida ta’an nia du’un katak ofisina ne’e iha relasaun ho hau nia “sobriñu” ida, maibé, tó ohin loron nia seidauk iha korajen atu hatete sai “sobriñu” ne’e nia naran.

Nune’e, hau esklarese katak:

1. Biar hau la sente hau mak responsável ba desizaun ne’ebé Governu ne’ebé tuir hau mak foti iha tempu ne’ebá, hau hakarak hatete katak Xanana Gusmão mak halakon rasik ninia argumentus hotu-hotu bainhira nia tenta sukat situasaun emerjénsia 2006-2007 nian ho situasaun tinan 2008 nian.

2. Iha 2006, ita hasoru krizi ida ke bo’ot tebes, iha deslokadus liu rihun 150, iha violénsia iha Dili, no iha mos dezastri natureza nian iha fatin balu. Governu ne’ebé sériu tenki foti duni medidas diak tuir situasaun ne’ebé mosu atu hamenus povu nia terus. Ida ne’e mak Governu uluk halo.

3. Iha 2007, Governu de faktu, Xanana Gusmão nian konsegue hetan aprovasaun ba nia programa Governasaun no orsamentu ba períodu tranzitóriu. Halo previzaun kona ba ósan no medidas atu rezolve problemas ne’ebé mosu, inklui mo’os sira ne’ebé konsekuénsias krizi nian. Situasaun deslokadus nian, petisionárius nian, etc. maski la’os situasaun normal, hetan ona tratamentu ida ké halo ema hanoin katak tuir planu no programa. Ne’e duni, ita bele dehan katak la’os ona situasaun emerjénsia nian.

4. Ikus fali, Orsamentu 2008 mo’os aprova ho rubrika hotu-hotu, inkui mo’os fundu kontinjénsias.

5. Governu ne’ebé ke iha duni kapasidade no responsabilidade tenki hatama osan ba fundu kontinjénsia hodi bele uza osan ne’e ba despezas kontinjénsia nian. Ita la bele hatán Governu atu gasta osan ne’ebé la tama iha orsamentu estadu nian, osan ne’ebé Parlamentu Nasional seidauk fó autorizasaun atu gasta.

6. Xanana Gusmão buka defende nia a’an, maibé, fó fali razaun ba ema ne’ebé

kritika no akuza nia halo administrasaun a’at, nepotismu no korupsaun. Xanana Gusmão hatete katak nia fó kontratu dólar amerikanu tokun 14 (US$ 14 milloens) ba sosa fós ba Sr. Germano da Silva (nia belun diak iha partidu no mos iha estadu) tamba empreza ne’e deit maka bele ható fós iha tempu badak ne’ebé Governu husu ho presu US$510 ba tonelada ida. Tuir informasaun ne’ebé ami hetan, presu fós nian la hanesan ne’e iha tempu ne’ebá. Uluk liu, hau husu: Tamba sá mak empreza husu presu US$510? (presiza halo investigasaun didiak ba ida ne’e). Tuir fali, hau husu: Sr. Germano lori tempu hira ba ható fós iha pontekais Dili nian? (Labele haluha

katak kontratu ne’e asina iha Fevereiru no ita iha ona fulan Jullu). Fásil lós ba Xanana hatán katak quantidade fós ho presu besik US$4 milloens ba tonelada rihun ualo bele muda fali ba presu US$14 milloens ba tonelada rihun sanulu resin ne’en? La’os iha transparénsia sé bolu fila fali fornesedor sira duke fó lo’os deit ba ema ida? Sé presu fós la sae karik, sé presu tu’un fali, fornesedor ne’e no Xanana halo saída? Tamba sá nia fó nafatin deit ba fornesedor ida iha situasaun ida hanesan ne’e? Ida ne’e halo ita hakfodak, lós ka lae? Iha orsamentu tinan ida ne’e nian, Governu iha deit US$4.867 milloens ba sosa fós, maibé, iha orsamentu retifikativu sira husu $US11.867 milloens, no hosi montante ne’e, sei uza US$7 milloens ba sosa no halo

promosaun ba Timor-Leste nia produtus agrikultura nian. Xanana ba hola osan hosi ne’ebé ba selu US$14 milloens?

7. Xanana loke ta’an nia a’an ba krítikas bainhira nia sukat ninia fonte únika (single source) naran Germano da Silva, iha situasaun normal ida ho fali situasaun krizi nian ne’ebé fornesedor nain hitu hetan kontratu tuir single source. Dala ida ta’an, Xanana buka manipula opiniaun públika bainhira sukat tu’un sukat sae situasan ne’ebé oinseluk.

8. Xanana hatete mos katak hosi US$11 milloens ne’ebé Governu hori uluk gasta, dólar amerikanu rihun 800 deit mak hatama iha kofre estadu nian, maibé, osan ne’e foin hahú tama ba estadu iha 2007. Xanana hanoin katak iha 2006, iha krizi nia laran, labele fó deit fós ba populasaun, maibé, tenki fa’an? Hau informa ba ita katak Governu uluk uza fós ne’ebé sosa ho Fundu Solidariedade hodi fahe ba ajuda povu ne’ebé presiza no hetan dezastres natureza nian. Iha intervensaun umanitária ne’e, Governu hori uluk nian uza fós ne’ebé sosa ho dólar amerikanu tokun US$1,644,270, tuir fali dólar amerikanu rihun US$336.105 no dólar amerikanu tokun US$1,779, 842. Ida ne’e mak akontese. Iha 2007, bainhira Governu uluk deside fa’an fós, fó mo’os subsídiu ba fós nia folin hodi povu bele sosa tamba haré ba razaun rua ne’e: i. Ita seidauk sai hosi krizi ii: Tenke ajuda ita nia ema fila fali ba vida normal.

9. Ami hakfodak tamba la rona Xanana Gusmão koalia katak hosi US $11 milloens ne’ebé Governu hori uluk gasta ba sosa fós, Governu uluk husik hela fós balun ba Governu de faktu, fós ne’ebé korresponde ba dólar amerikanu tokun US$6,871 no mo’os fós ne’ebé sosa ho dólar amerikanu rihun US$156,635, ne’ebé ninia “Ministru” Turismu, Komérsiu no Indústria fa’an lalais kedas. Hosi total US$ 11 milloens ne’e inklui mós enkomenda ikus liu Governu uluk halo ho valor dólar amerikanu tokun US$3.5 ne’ebé tó iha pontekais Dili nian iha tempu Governu de faktu AMP nian. Tamba sá Xanana lakoi hatete sai buat sira ne’e?

10. Kona ba auditoria ne’ebé ema hosi liur maka halo, hau hakarak esklarese katak ne’e prátika bai’bain FRETILIN nian. Kona ba auditoria ne’ebé Xanana hatete katak “Delloites” mak halo, ami sei halo ami nia komentáriu bainhira sira publika relatóriu kompletu.

11. Atu hase’es atensaun públiku nian, Xanana koalia fali ba kontratu ho TAFUI OIL no kazu ofisina Veteranus nian atu, dala ida ta’an, buka hafoer hau nia naran ho lia bosok ne’ebé nia ho nia belun sira hamosu bai’bain kontra hau.

12. Kona ba TAFUI OIL, nia lakoi temi Kompañia ne’e nia Prezidente no fundadór nia naran, maibé, temi deit, Djafar Alkatiri. Nia mos lakoi hatete sai katak kontratu ne’e asina iha tempu Governasaun Ramos Horta nian, tuir kritérius, núdar oferta diak liu, transparenti liu, no tamba timor oan mak kaer kompañia ne’e. Xanana lakoi hatete sai buat sira ne’e hotu. Hau lakoi koalia tan kona ba asuntu ne’e tamba tribunal distritu Dili nian mak sei haré. Husik Tribunal tesi lia ne’e tuir ninia kompeténsia rasik núdar órgaun soberanu.

13. Kona ba “Ofisina Veteranus” hau hakarak esklarese katak halo tiha ona auditoria. Hau eziji Xanana atu lalika halo ta’an intriga polítika no hatete sai deit “sobriñu” ne’e nia naran, ida ne’ebé nia du’un katak amigu malazianu nian. Hafoin ida ne’e, mak ita sei haré.

14. Xanana hatudu dala ita ta’an, ké nia la hatene simu krítikas. Uza demagogia no pupulismu hodi soe rai-henek ba ema nia matan. Bainhira demagogia ho populismu la tó, uza mos represaun hanesan akontese ho estudantes sira bainhira sira halo manifestasaun pasífika iha loron balun ikus liuba ne’e. Fatuk ida mos la tuda, kareta ida m’os la sunu, rama ambon mos la hana, uma ida mos la sunu, manifestante la baku ema ida, maibé, estudantes besik lima nulu, mane ka feto, mak polisia dadur tiha ona.

15. Ikus liu, Xanana hatete ta’an: “dala barak ita ansi demais atu marka golus polítikus, ita nia baliza rasik mak ku’ak/nakles fali”.

Ba ida ne’e, hau hakarak dehan deit. Ami nia baliza la kuak. Maibé ami mos la kohi hetan susar no kulpa tan deit Xanana sai frangueiro bo’ot ida.

Dili, 10 Jullu 2008

Mari Alkatiri

Sekretáriu Jeral FRETILIN

Eis - Primeiru Ministru